economie en bedrijvigheid in de oorlog
Over de sluiting van bedrijven op last van de Duitsers, geschillen over arbeidsvoorwaarden en de zogenaamde geldzuivering en invoering van noodgeld. Inlezen: Algemene Geschiedenis der Nederlanden dl. 15 blz. 75-80. Boek ‘Het noodgeld van Nederland in de Tweede Wereldoorlog’. Bibliotheek 17 C 32
Bronnen:
‘Sluiting van bedrijven’ (op last van de Duitsers): archief Secretarie 1939-1970, inv.nr. 4569 (sommige stukken in het Duits); ‘geldzuivering’ en ‘noodgeld’, archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 4538-4539; ‘geschillen over arbeidsvoorwaarden 1941’, archief Secretarie 1939-1970, inv.nr. 4686
luchtbeschermingsdienst: optreden in de oorlog
De Luchtbeschermingsdienst was in de oorlog verantwoordelijk voor de maatregelen in verband met luchtaanvallen en bominslagen. De verslagen geven inzicht in wat er voorviel in de eerste oorlogsjaren. Als startpunt kun je nemen hoofdstuk I en X van Delft in bezettingstijd 1940-1945 van H.G.O. Boelema (zie ook de foto’s na blz. 48) en blz. 29-45 van het boek Oorlog en Verzet in de Prinsenstad 1940-1945 van J.W. de Blij. Je onderzoekt met name waar en hoe de stad Delft getroffen werd.
Bronnen:
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 3781-3782 (richtlijnen) en 3813-3815 (verslagen)
meidagen 1940
Wat speelde zich af in en om Delft in de meidagen van 1940? Aan de hand van bronnen en literatuur doe je hier onderzoek naar en beschrijf je de gebeurtenissen in de stad.
Bronnen:
‘De slag om Delft mei 1940’. Bibliotheek 47 E 48
N. Bosma, ‘De meidagen van 1940’, in Jaarboek Delfia Batavorum 2000 (blz. 175-177);
Artikel in Delftsche Courant van 4 mei 1963. In bibliotheek: 75 D 1 (78)
J.W. de Blij, Oorlog en Verzet in de Prinsenstad 1940-1945 (blz. 54-71)
monument voor gevallenen
In 1940 werden plannen gemaakt voor de plaatsing van een monument voor gevallen militairen op de begraafplaats Jaffa. Je onderzoekt de geschiedenis en achtergrond van dit monument.
Bron:
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nr. 9401
Brochures over de onthulling en de eerste herdenking. Bibliotheek 35 F 4 (21) en 68 F 48
Winterhulp Nederland
In oktober 1940 richtte de Duitse bezetter Winterhulp Nederland op, een instelling voor steunverlening aan behoeftigen. Omdat het om een ‘Duitse’ instelling ging was zij omstreden bij een groot deel van de Nederlandse bevolking. Bij deze opdracht analyseer je het functioneren van de plaatselijke Winterhulp en probeer je na te gaan in hoeverre het al dan niet een succes was in Delft. Inlezen over dit onderwerp: L. de Jong, deel 4 Het Koninkrijk der Nederlanden,blz. 681-686.
Bron:
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 6449-6450
verhouding tot de bezetter in 1940-‘41
Beschrijf de situatie in de stad gedurende de eerste periode van de bezetting: de houding van de bevolking, rust of onrust, verzet of samenwerking, e.d. Als startpunt kun je nemen hoofdstuk 13 (blz. 114-119) in Oorlog en Verzet in de Prinsenstad 1940-1945 door J.W. de Blij. Voor een algemeen kader gebruik je het hoofdstuk ‘Accommodatie’ in de Algemene Geschiedenis der Nederlanden dl. 15 blz. 64-68.
Bronnen:
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nr. 1921
‘verboden voor joden’: anti-joodse maatregelen
De algemene (landelijke) maatregelen van de Duitse bezetter en de uitvoering in Delft. Vragen die je kunt stellen: de fasering van de maatregelen (wanneer)? Hoe? Aantal getroffen joden? De plaatselijke gevolgen? Als startpunt kun je nemen het boek Blijvers en voorbijgangers. Joden in Delft en blz. 163-167 van Oorlog en Verzet in de Prinsenstad 1940-1945 door J.W. de Blij. Vergelijk e.e.a. met de algemeen Nederlandse situatie: Algemene Geschiedenis der Nederlanden dl. 15 blz. 72-75.
Bron:
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nr. 2068
verboden boeken en periodieken
Al in de jaren dertig werden er door de Duitsers boeken verbrand. Tijdens de bezetting werd door hen een lijst van verboden boeken aangelegd. Welke boeken stonden er op deze lijst? Hoe ging de inbeslagname in zijn werk? Om hoeveel materiaal ging het in Delft? Plaats de Delftse gebeurtenissen in een bredere context: de boekverbranding in Duitsland en de houding van het nationaal-socialisme tegenover kunst en cultuur (zoek voor info op internet).
Bronnen:
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nr 1969
Archief Politie 46, inv.nrs. 409-411
voedselsituatie
Oorlogen hebben vrijwel altijd gevolgen voor de voedselvoorziening in de betrokken landen. Bij deze opdracht analyseer en beschrijf je deze situatie voor Delft. Om te beginnen kun je nemen: Delft in bezettingstijd 1940-1945 van H.G.O. Boelema, blz. 66-68 en het hoofdstuk ‘De hongerwinter’ in Oorlog en Verzet in de Prinsenstad 1940-1945 door J.W. de Blij (blz. 163-167).
Bron:
Brochure ‘De verzorging van de ondervoede jeugd in Delft in de periode october 1944 t/m juni 1945’. Bibliotheek 60 B 44
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 2093 en 3408
collaboratie van ambtenaren
Een onderzoek naar de lidmaatschappen van NSB, SS e.d. aan de hand van dossiers over zuivering, schorsing en rechtsherstel vlak na de oorlog. Bij deze opdracht probeer je vooral de mate van collaboratie in te schatten. Inlezen: het hoofdstuk ‘Delft en de NSB’ in Oorlog en Verzet in de Prinsenstad 1940-1945 door J.W. de Blij (blz. 100-113). Voor een algemeen kader gebruik je het hoofdstuk ‘Accommodatie’ in de Algemene Geschiedenis der Nederlanden dl. 15 blz. 64-68.
Bron:
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 5959-5966 (neem een steekproef aan de hand van twee of drie nummers)
arbeidsinzet (1)
Het tekort aan arbeidskrachten werd voor de bezetter gedurende de loop van de oorlog steeds nijpender, een gevolg van de inzet van mannen bij de krijgsvoering. Daarom werden uit de bezette landen arbeidskrachten gedwongen tewerkgesteld in Duitsland. Bij deze opdracht analyseer en beschrijf je de oproep voor tewerkstelling in Delft. Vragen: wie werden opgeroepen? Wie kregen vrijstelling? Hoe vaak gebeurde dat? Inlezen bij dit onderwerp: Algemene Geschiedenis der Nederlanden dl. 15 blz. 80-82.
Bron:
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 4683-4684, 4798, 4804 (in dit laatste rapport staat een stukje over de keuring van arbeiders)
arbeidsinzet (2)
Vaak ging het bij gedwongen arbeidsinzet om zwaar werk, waren de arbeidsomstandigheden verre van ideaal en vooral: moest er ver van huis gewerkt worden. Er zijn brieven bewaard gebleven met klachten van arbeiders die aan de arbeidsinzet deelnamen. Bij deze opdracht analyseer je een aantal van deze klachten en de reactie van de autoriteiten. Inlezen: Algemene Geschiedenis der Nederlanden dl. 15 blz. 80-82.
Bron:
Het gebeurde van elke dag. Kop op en moed houden (dagboeken en brieven van twee Delftse broers die in duitsland tewerkgesteld werden). Bibliotheek: 47 B 92
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 4789-4790
burgerslachtoffers
Door allerlei oorzaken, meestal als gevolg van bominslagen, werden Delftenaren het slachtoffer van oorlogsgeweld. Bij deze opdracht analyseer je de aantallen getroffen Delftenaren, de omstandigheden en ga je na hoe de hulp aan achterblijvers geregeld was.
Bron:
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 2094 (meidagen 1940), 4900-4901
werkverruiming
Als middel om de hoge werkloosheid te lijf te gaan waren er al in de jaren dertig allerlei werkverruimingsprojecten. De bezetter probeerde deze in de zetten voor Duitse doeleinden. Bij deze opdracht analyseer en beschrijf je dit proces. Let vooral op de verslagen van het Duits-Nederlandse overleg. Welke plannen en wat voor projecten waren er? Hoeveel Delftenaren waren erbij betrokken? Aan de gedwongen werkverruiming en arbeidsinzet kleefden een aantal reëele bezwaren: vaak was het zwaar werk en waren de arbeidsomstandigheden verre van ideaal, ook moest er ver van huis en gezin gewerkt worden, etc. Brieven met klachten van arbeiders die deelnamen aan de werkverruiming en de arbeidsinzet zijn bewaard gebleven.
Bronnen:
Het gebeurde van elke dag. Kop op en moed houden (dagboeken en brieven van twee Delftse broers die in Duitsland tewerkgesteld werden). Bibliotheek: 47 B 92
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 4710-4712, 4714, 4731, 4789-4790, 4800
bevrijding van Delft
Bij deze opdracht beschrijf en analyseer je hoe het er in de meidagen van 1945 in Delft aan toeging. Als startpunt kun je nemen: Delft in bezettingstijd 1940-1945 van H.G.O. Boelema (blz. 73-76) en blz. 275-279 en 286-303 in Oorlog en Verzet in de Prinsenstad 1940-1945 door J.W. de Blij.
Bronnen:
Oorlogsdagboek 1945 door Corrie Peterse. Bibliotheek 37 B 8
Delftsche Courant 27 april 1995 (op microfiche)
Archief Secretarie 1939-1970, inv.nrs. 1900-1901
studeren en verzet in oorlogstijd
Aan de hand van drie artikelen en een boek beschrijf je de hoofdlijnen van ‘studeren en verzet’ in de Tweede Wereldoorlog.
Bronnen:
Artikel van Hans Schippers in De ingenieur 1995, blz 16-18. Bibliotheek 15 F 174
Herdenkingsartikel: ‘Universitair verzet TH-Delft 1940-1945”. Bibliotheek 16 D 55
Boek: ‘De vervolgden: jacht op twee Delftse studenten in 1940’. Bibliotheek 34 E 22
Artikel ‘Delftse hoogleraren als verzetspioniers’. Bibliotheek 84 F
